Last reviewed: 2 November 2026
Updated November 2026. These Grade 6 Kiswahili notes follow the rationalised Grade 6 Kiswahili design: Kusikiliza na Kuzungumza, Kusoma, Kuandika and Sarufi. They summarise every Sarufi sub-topic (vivumishi, viwakilishi, uakifishaji, ngeli ya YA-YA, U-U, I-I and PA-KU-MU, mnyambuliko wa vitenzi, masharti nge/ngali/ki, ukanusho, ukubwa na udogo) with mifano, plus the insha types and a short zoezi with majibu. Explanations are in Kiswahili with short English notes for parents.
The topic list comes from the KICD Grade 6 Kiswahili curriculum design (revised 2024), which has 11 themes and 120 lessons in total, with each theme covering listening and speaking, reading, writing and grammar.
On this page
Grade 6 Kiswahili Notes: Mpangilio wa Mada
| Mada | Mada ndogo |
|---|---|
| Kusikiliza na Kuzungumza | Matamshi bora (p/b, t/d, k/g, ch/j); Maamkuzi na maagano; Heshima, adabu na vyeo; Methali; Nahau; Visawe; Mazungumzo ya kimuktadha; Sitiari za tabia; Kujieleza kwa ufasaha |
| Kusoma | Kusoma kwa ufahamu; Kusoma kwa kina; Kusoma kwa ufasaha; Kusoma kwa mapana (pamoja na matini ya kidijitali, mashairi na mchezo wa kuigiza) |
| Kuandika | Insha ya wasifu; Insha ya masimulizi; Kuandika kwa tarakilishi; Barua rasmi; Insha ya maelezo; Kuandika maelezo |
| Sarufi | Vivumishi; Viwakilishi; Uakifishaji; Ngeli ya YA-YA, U-U, I-I na PA-KU-MU; Mnyambuliko wa vitenzi; Vinyume vya vivumishi; Hali ya masharti; Ukanusho; Ukubwa na udogo wa nomino |
Kusikiliza na Kuzungumza
- Matamshi bora: tofautisha sauti zinazokaribiana. Mifano: paka na baka, tamu na damu, koti na goti, chembe na jembe. Kutamka vibaya hubadilisha maana.
- Methali: semi fupi zenye mafunzo. Mfano: Haba na haba hujaza kibaba (kidogo kidogo huleta kingi).
- Nahau: maneno yenye maana tofauti na ya kawaida. Mifano: kuvunja mbavu (kuchekesha sana), kula njama (kupanga jambo baya kwa siri).
- Visawe: maneno yenye maana moja. Mifano: daktari / tabibu, rafiki / sahibu.
- Heshima na adabu: tumia maamkuzi yanayofaa umri, kama Shikamoo kwa mkubwa (jibu: Marahaba).
Pata methali na nahau zaidi kwenye Methali, Nahau na Misemo revision guide.
Sarufi: Vivumishi na Viwakilishi
| Aina | Maana | Mfano |
|---|---|---|
| Vivumishi vya sifa | Hueleza sifa ya nomino | Mtoto mzuri; mti mrefu |
| Vivumishi viashiria | Huonyesha mahali nomino ilipo | Mtoto huyu; vitabu vile |
| Vivumishi vimilikishi | Huonyesha umiliki (-angu, -ako, -ake, -etu, -enu, -ao) | Kalamu yangu; nyumba yetu |
| Vivumishi vya idadi | Huonyesha idadi | Wanafunzi watano; maembe mengi |
| Vivumishi viulizi | Huuliza kuhusu nomino (-pi, gani, -ngapi) | Kitabu kipi? Watoto wangapi? |
| Viwakilishi vya nafsi | Husimama badala ya nomino | mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi, wao |
Vinyume vya vivumishi: -refu / -fupi, -zuri / -baya, -pana / -embamba.
Uakifishaji
- Alama ya hisi (!): huonyesha hisia kama mshangao au furaha. Mfano: Lo! Umeshinda!
- Ritifaa (‘): hutumika katika maneno kama ng’ombe na ng’ambo.
- Koloni (:): hutangulia orodha. Mfano: Nilinunua vitu hivi: sukari, chai na mkate.
Ngeli za Nomino
| Ngeli | Mifano ya nomino | Sentensi |
|---|---|---|
| YA-YA | maji, maziwa, mafuta, marashi | Maji yamemwagika. |
| U-U | uji, unga, ugali, upendo | Uji umepoa. |
| I-I | chai, sukari, asali, damu | Sukari imeisha. |
| PA-KU-MU | mahali (mahususi, kwa jumla, ndani) | Shuleni pamesafishwa. Kule kuna baridi. Chumbani mna giza. |
Nomino za YA-YA, U-U na I-I kwa kawaida hazibadiliki katika wingi; upatanisho hubaki uleule.
Mnyambuliko wa Vitenzi na Hali ya Masharti
- Kutendeana (kufanyiana kitendo): penda → pendana, saidia → saidiana.
- Kutendesha (kusababisha): soma → somesha, cheka → chekesha.
- Kutendua (kinyume cha kitendo): funga → fungua, vaa → vua, panga → pangua.
- -nge-: Ningekuwa na pesa, ningenunua kitabu. Ukanusho: Nisingekuwa…
- -ngali-: Ungalisoma kwa bidii, ungalipita. Ukanusho: Usingalisoma…
- -ki-: Ukisoma kwa bidii, utapita. Ukanusho: Usiposoma, hutapita.
Ukubwa na Udogo wa Nomino
| Kawaida | Ukubwa | Udogo |
|---|---|---|
| mtoto | toto | kitoto |
| mti | jiti | kijiti |
| nyumba | jumba | kijumba |
Kuandika: Insha na Barua Rasmi
- Insha ya wasifu: hueleza sifa za mtu, mahali au kitu kwa kina.
- Insha ya masimulizi: husimulia kisa kwa mtiririko: mwanzo, kati na mwisho.
- Insha ya maelezo: hueleza jinsi ya kufanya jambo au hali ya kitu hatua kwa hatua.
- Barua rasmi: anwani ya mwandishi na tarehe, anwani ya mwandikiwa, mtajo (k.m. Kwa Mwalimu Mkuu,), kichwa (KUH:), mwili, hitimisho, Wako mwaminifu, sahihi na jina.
Soma vidokezo zaidi kwenye Kiswahili insha tips, au tuma insha ikasahihishwe kupitia composition marking.
Zoezi na Majibu
- Andika udogo wa “mti”. Jibu: kijiti.
- Nyambua “piga” katika kauli ya kutendeana. Jibu: pigana.
- Kamilisha: Mafuta ___meisha. Jibu: Mafuta yameisha (ngeli ya YA-YA).
- Kanusha: Ukicheza utachoka. Jibu: Usipocheza hutachoka.
- Taja kinyume cha “-refu”. Jibu: -fupi.
KPSEA Kiswahili
At the end of Grade 6, learners sit KPSEA. The KNEC 2026 KPSEA timetable set the Kiswahili paper at 1 hour. To see how grammar grows in junior school, read the Grade 8 Kiswahili revision guide and the Grade 9 Kiswahili ufahamu na sarufi revision. Practise on the Grade 6 CBC Challenge and find every subject on the Grade 6 notes hub.
Frequently Asked Questions
What topics are in Grade 6 Kiswahili?
Four areas: Kusikiliza na Kuzungumza, Kusoma, Kuandika and Sarufi, across 11 themes. Sarufi includes vivumishi, viwakilishi, uakifishaji, ngeli (YA-YA, U-U, I-I, PA-KU-MU), mnyambuliko wa vitenzi, masharti, ukanusho, and ukubwa na udogo.
Which ngeli are taught in Grade 6 Kiswahili?
Ngeli ya YA-YA (maji, maziwa), U-U (uji, unga), I-I (chai, sukari) and PA-KU-MU, which is used for places.
What is mnyambuliko wa vitenzi in Grade 6?
It is changing a verb’s ending to change its meaning. Grade 6 covers kutendeana (pendana), kutendesha (somesha) and kutendua (fungua).
Can I download these Grade 6 Kiswahili notes as a PDF?
Yes. Use your browser’s print option and choose “Save as PDF”.
Want marked practice? Every paper starts with free questions. A Day Pass (KSh 20) unlocks full practice papers with worked answers for a day, and the Monthly Pass (KSh 500) opens every grade and subject for a month. Compare passes.